مقدمه
آسیبهای نورولوژیک (مثل سکته مغزی، آسیب نخاعی یا نوروپاتیهای مزمن) بهدلیل محدود بودن ظرفیت ترمیمی سیستم عصبی، هنوز از دشوارترین چالشهای پزشکی هستند.
تا همین چند سال پیش، پژوهشگران به دنبال روشهای نوین برای تحریک بازسازی عصبی بودند، اما هیچ راهکار مؤثری که به سطح کلینیک برسد، کشف نشده بود.
در سالهای اخیر، یک حوزه تازه از پژوهشهای زیستپزشکی توجه زیادی جذب کرده است: استفاده از ترکیبات زیستی ریزجلبکها (microalgae) برای فعال کردن مسیرهای ترمیم عصبی و کاهش التهاب مزمن.
ریزجلبکها چیستند و چرا مهماند؟
ریزجلبکها موجودات تکسلولی فتوسنتزی هستند که در آبهای شیرین و شور یافت میشوند.
آنها از نظر زیستی بسیار متنوعاند و ترکیبات بیواکتیو مختلفی تولید میکنند، از جمله:
- فایکوآنتوسیانین
- اسیدهای چرب امگا-۳
- کاروتنوئیدها
- پلیساکاریدهای خاص
مطالعات نشان دادهاند که این ترکیبات میتوانند التهاب سیستم عصبی را کاهش دهند و پاسخ ترمیمی را فعال کنند.
چگونه ریزجلبکها میتوانند به ترمیم عصبی کمک کنند؟
پژوهشهای جدید (۲۰۲۵) سه مکانیسم اصلی را در این زمینه مطرح کردهاند:
🔹 ۱) کاهش التهاب مزمن
التهاب مزمن یکی از عوامل اصلی عدم بهبود در بافتهای عصبی است.
ترکیبات ضدالتهابی ریزجلبکها میتوانند مسیرهای التهابی را مهار کنند و محیطی مناسب برای بازسازی عصبی فراهم کنند.
🔹 ۲) فعالسازی مسیرهای بازسازی سلولی
برخی از مولکولهای ریزجلبکها میتوانند مسیرهای Neurotrophic (مثل BDNF و NGF) را فعال کنند، که برای رشد و بازسازی نورونها حیاتیاند.
🔹 ۳) حمایت از میتوکندری و انرژی سلولی
آسیب عصبی اغلب با نقص در عملکرد میتوکندری همراه است.
ترکیبات موجود در ریزجلبکها میتوانند متابولیسم انرژی سلولهای عصبی را بهبود دهند.
شواهد علمی جدید -ترمیم بافت عصبی با کمک ریزجلبکها؛ انقلاب جدید در درمان آسیبهای نورولوژیک (۲۰۲۵)
چندین مطالعه منتشرشده نشان میدهند که:
- فایکوآنتوسیانین میتواند واکنشهای التهابی در مدلهای حیوانی آسیب نخاعی را کاهش دهد.
- اسیدهای چرب امگا-۳ جلبکی باعث افزایش بیان فاکتورهای رشد عصبی در مغز شدهاند.
- در مدلهای موشی سکته مغزی، درمان با عصاره ریزجلبکها باعث بهبود عملکرد حرکتی و شناختی گردیده است.
این یافتهها اگرچه هنوز در مراحل آزمایشیاند، اما نویدبخش ایجاد درمانهای نوین و کمعارضه برای بیماران با آسیب عصبی هستند.
کاربردهای درمانی ریزجلبک بالقوه
اگر این نتایج بهطور موفقیتآمیز به کلینیک منتقل شوند، میتوان از ریزجلبکها در موارد زیر بهره برد:
- کمک به درمان سکتههای مغزی
- توانبخشی آسیبهای نخاعی
- کاهش علائم نورپاتیهای مزمن
- بهبود عملکرد شناختی پیری
آیا این درمان هماکنون در کلینیک قابل استفاده است؟
در حال حاضر، کاربردهای درمانی ریزجلبکی در مرحله آزمایشهای بالینی اولیه هستند.
با این حال، توجه به پتانسیل آنها در بهبود کیفیت زندگی بیماران، باعث شده بسیاری از موسسات تحقیقاتی و شرکتهای دارویی روند توسعه این روش را تسریع کنند.
چالشها و محدودیتها ریزجلبک ها
- نیاز به مطالعات بالینی انسانی گستردهتر
- استانداردسازی دوز و فرمولاسیون
- بررسی اثرات طولانیمدت و ایمنی
نتیجهگیری
تحقیقات جدید نشان میدهند که ترکیبات زیستی ریزجلبکها ممکن است مسیرهای ترمیم عصبی را فعال کنند و بهعنوان ابزار کمکی در درمان آسیبهای نورولوژیک عمل نمایند.
اگرچه هنوز در مراحل اولیه است، اما این رویکرد میتواند چشمانداز درمان بیماران با آسیبهای عصبی را در آینده تغییر دهد.
