مقدمه
در سال ۲۰۲۵، جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی به کشف بنیادی مکانیسمی تعلق گرفت که نحوه تعامل سیستم ایمنی با بافتهای بدن را بهطور اساسی تغییر داده است. این دستاورد علمی مهم، که تحت عنوان تحمل ایمنی محیطی (Peripheral Immune Tolerance)شناخته میشود، نشان میدهد چگونه بدن میتواند بین «دشمن» و «خود» تمایز دهد و از بروز واکنشهای مخرب جلوگیری کند.
تحمل ایمنی محیطی چیست؟
تحمل ایمنی محیطی به توانایی سیستم ایمنی بدن در تشخیص و مهار حمله به سلولهای سالم اطلاق میشود. مکانیسم این پدیده با سلولهای T تنظیمی و ژنهایی مانند FoxP3 تنظیم میشود که میتوانند پاسخ ایمنی را در سطح مولکولی کنترل کنند.
چرا این کشف اهمیت دارد؟
این کشف چندین پیامد علمی و درمانی دارد:
۱) کنترل بیماریهای خودایمنی
در بیماریهایی مانند اماس، آرتریت روماتوئید و دیابت نوع ۱، سیستم ایمنی به اشتباه به بافتهای خودی حمله میکند. با فهم بهتر تحمل ایمنی، میتوان درمانهای هدفمندتر با عوارض کمتر طراحی کرد.
۲) تقویت ایمنی در سرطان
در شرایط خاص، میتوان با تنظیم کنترل سلولهای تنظیمی T پاسخ ایمنی علیه سلولهای سرطانی را تقویت کرد و به درمانهای ایمنتر و مؤثرتر دست یافت.
۳) بهبود پیوند عضو
یکی از بزرگترین چالشها در پیوند عضو، رد پیوندی و نیاز به داروهای سرکوبگر ایمنی است. کشف نوبل ۲۰۲۵ راه را برای توسعه روشهایی باز کرده که بدن را برای پذیرش عضو پیوندی بدون سرکوب گسترده ایمنی آماده میکنند.
نقش ژن FoxP3 در تحمل ایمنی
یکی از یافتههای کلیدی این کشف، شناسایی نقش ژن FoxP3 در کنترل سلولهای T تنظیمی است. این سلولها مانند پلیس درونی سیستم ایمنی عمل میکنند و از حمله نابجا به بافتهای سالم جلوگیری میکنند؛ مکانیسمی حیاتی که اکنون میتواند مبنای درمانهای دقیقتر قرار گیرد.
آینده درمان با کشف نوبل ۲۰۲۵
پزشکی سنتی معمولاً بر حذف یا سرکوب سیستم ایمنی تمرکز داشته است. اما تحقیقات جدید نشان میدهند که تنظیم و مدیریت هوشمند پاسخ ایمنی میتواند اثربخشی درمانها را بهطور بیسابقهای افزایش دهد و عوارض ناخواسته را به حداقل برساند.
نتیجهگیری
کشف مکانیسم تحمل ایمنی محیطی توسط برندگان نوبل پزشکی ۲۰۲۵ یکی از برجستهترین دستاوردهای زیستپزشکی در دهه اخیر است. این یافته میتواند چشمانداز درمان بیماریهای خودایمنی، سرطان و حتی پیوند عضو را متحول کرده و مسیر جدیدی برای پزشکی شخصیسازیشده ایجاد کند.
