مقدمه
بیماری لثه فقط یک مشکل دهانی نیست. در سالهای اخیر، پژوهشهای زیادی بررسی کردهاند که آیا التهاب و عفونت مزمن لثه میتواند با سلامت مغز و خطر زوال شناختی (از جمله آلزایمر) ارتباط داشته باشد. نتیجه کلی این تحقیقات: یک ارتباط معنادار در بسیاری از مطالعات دیده میشود، اما «علت و معلول قطعی» هنوز اثبات نشده و نیاز به پژوهشهای بیشتری دارد.
پورفیروموناس ژینجیوالیس چیست و چرا مهم شده است؟
پورفیروموناس ژینجیوالیس (Porphyromonas gingivalis) یک باکتری شناختهشده در بیماریهای پریودنتال است. در یک مطالعه مهم، نشانههایی از حضور این عامل عفونی و «فاکتورهای بیماریزایی» آن در نمونههای مغزی مرتبط با آلزایمر گزارش شد و بحثهای زیادی را درباره مسیرهای احتمالی ایجاد یا تشدید آسیب عصبی ایجاد کرد.
نکته مهم: این یافتهها به معنی «اثبات قطعی» نقش مستقیم این باکتری در ایجاد آلزایمر برای همه افراد نیست؛ اما یک مسیر علمی قابلبررسی را تقویت میکند.
یافتههای تصویربرداری مغز: وقتی لثهها روی امآرآی دیده میشوند
در پروژه «واشینگتن هایتس–اینوود کلمبیا» (WHICAP)، پژوهشگران ارتباط ویژگیهای بیماری لثه با برخی نشانگرهای امآرآی مرتبط با پیری شناختی و الگوهای آسیبپذیر در آلزایمر را بررسی کردند. این مطالعه از نظر طراحی و کنترل عوامل خطر مهم است، اما همچنان در چارچوب مطالعات مشاهدهای تفسیر میشود.
مکانیسمهای زیستی احتمالی: لثه چگونه میتواند به مغز «ربط» پیدا کند؟
پژوهشها چند مسیر زیستی محتمل را پیشنهاد میدهند:
۱) التهاب سیستمیک مزمن
پریودنتیت یک التهاب مزمن است. التهاب مزمن میتواند سطح مولکولهای التهابی را بالا ببرد و بهصورت غیرمستقیم بر مسیرهای التهابی مغز اثر بگذارد.
۲) اختلال در سد خونی–مغزی و فعال شدن ایمنی مغز
در برخی مدلها و بررسیها، مطرح میشود که التهاب طولانیمدت میتواند محیطی ایجاد کند که در آن سلولهای ایمنی مغز (مانند میکروگلیا) فعالتر شوند و زمینه آسیب عصبی فراهم شود.
۳) فاکتورهای بیماریزایی باکتری و آنزیمهای ژینجیپِین
یکی از بحثهای داغ، نقش آنزیمهای ژینجیپِین (gingipains) است که توسط این باکتری تولید میشود و در مقالههای مروری و مطالعات آزمایشگاهی بهعنوان یکی از مسیرهای احتمالی آسیب عصبی مطرح شده است.
آیا درمان بیماری لثه میتواند پیامدهای مرتبط با دمانس را بهبود دهد؟
یک مطالعه بزرگ مبتنی بر دادههای جمعیتی گزارش کرد که دریافت مراقبتهای پریودنتال در افراد مبتلا به دمانس با کاهش خطر مرگومیر مرتبط همراه بوده است. این نوع مطالعه «ارتباط» را نشان میدهد و لزوماً اثبات نمیکند که درمان لثه بهتنهایی علت کاهش خطر بوده، اما از نظر سلامت عمومی بسیار قابل توجه است.
چه کسانی باید این موضوع را جدیتر بگیرند؟
اگر یکی از موارد زیر را دارید، بررسی لثهها اهمیت بیشتری پیدا میکند:
- خونریزی لثه هنگام مسواک یا نخ دندان
- بوی بد دهان مداوم
- عقبرفتگی لثه یا لق شدن دندان
- دیابت یا قند خون کنترلنشده
- سیگار/قلیان
- سابقه خانوادگی بیماری لثه یا زوال شناختی
اقدامات عملی و علمی برای پیشگیری
این موارد سادهاند، اما اثرشان در کاهش بار میکروبی و التهاب دهان ثابتشده است:
- معاینه و جرمگیری دورهای (معمولاً هر ۶ ماه؛ بسته به ریسک فرد ممکن است کوتاهتر شود)
- نخ دندان روزانه
- مسواک صحیح دو بار در روز (حداقل ۲ دقیقه)
- در صورت تشخیص پریودنتیت: جرمگیری عمیق و تسطیح ریشه طبق نظر دندانپزشک
- کنترل قند خون (در افراد دیابتی) و ترک دخانیات
رویکرد درمانگاه مشیری
در درمانگاه مشیری، هدف فقط «تمیز کردن سطحی» نیست؛ بلکه:
- ارزیابی دقیق شدت التهاب و عمق پاکتهای لثه
- درمان مرحلهای (از جرمگیری حرفهای تا درمانهای پریودنتال لازم)
- آموزش بهداشت دهان بر اساس شرایط فرد
- برنامه پیگیری برای جلوگیری از عود بیماری
جمعبندی
شواهد علمی نشان میدهد بیماری لثه میتواند با سلامت مغز و خطر زوال شناختی ارتباط داشته باشد و برخی مکانیسمهای زیستی قابلبحث برای این ارتباط مطرح شدهاند. در عین حال، هنوز برای نتیجهگیری قطعی درباره «علت مستقیم» به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
اگر خونریزی لثه، بوی بد دهان یا علائم پریودنتال دارید، بهتر است آن را یک هشدار جدی برای سلامت عمومی بدن در نظر بگیرید.
منابع علمی پیشنهادی برای لینکدادن در سایت
- حضور عوامل بیماریزای پورفیروموناس ژینجیوالیس و ژینجیپِین در زمینه آلزایمر (Science Advances، ۲۰۱۹).
- ارتباط ویژگیهای پریودنتیت با نشانگرهای امآرآی مرتبط با آلزایمر (Alzheimer’s & Dementia، ۲۰۲۴).
- درمانهای پریودنتال و مرگومیر مرتبط با دمانس در دادههای جمعیتی (Scientific Reports، ۲۰۲۴).
- مرورهای علمی جدید (۲۰۲۵) درباره مسیرهای احتمالی ارتباط باکتریهای دهانی و بیماریهای نورودژنراتیو.
